Home Leden Lid worden

Somali Abessijn Nederland

Veterinair

on dec 8, 2013

SomAby’s zijn doorgaans gezonde dieren!
Er zijn heel wat SomAby’s die een hoge leeftijd tot meer dan twintig jaar (over de 100 jaar voor een mens!) bereikt hebben. Ongeveer 14 jaar tot een jaar of 17 is echter een mooie leeftijd voor de meeste (ras)katten.
Wèl zijn SomAby-eigenaren vaak zeer alert tot -soms- overbezorgd ten aanzien van hun druktemakers!
Ook zijn zij vaak vrij open over het reilen en zeilen van het ras.
Dat alles bij elkaar levert soms een wat vertekend beeld op.
Qua ziektegevallen of afwijkingen is er in de praktijk echter geen echt verschil met andere (ras)katten.
In het algemeen geldt voorkom stress en overpopulatie.

Natuurlijk komen er ook onder SomAby’s kwalen en afwijkingen voor. Het zou raar zijn als dat niet zo was.
Er zijn sinds de definitieve intrede in ons land rond 1967 een aantal dieren overleden aan Amyloïdose en ook enkele door PRA blind geworden dieren gevonden.
Een ander erfelijk probleem dat bloedarmoede kan veroorzaken (Pyruvate Kinase Deficiëntie) speelt sinds ca 2001, als ook Patella Luxatie.
Ten aanzien van het aantal gezonde Abessijnen is het aantal betrokken dieren gelukkig nog laag.
Voor een aantal van deze erfelijke aandoeningen is tegenwoordig een gentest beschikbaar, waarvan de meeste fokkers tegenwoordig ook vrij consequent gebruik maken. Het advies vanuit SAN is om bij alle fokdieren vooraf een gentest af te nemen en een test op Patella Luxatie.

SAN Database

Sinds enkele jaren houdt SAN Database SAN vindt het een goede zaak dat testuitslagen van raskatten openbaar beschikbaar zijn!
Wij vermelden daarom alle bij ons bekende testuitslagen bij de nestjes en bij de dekkaters, zowel in ons blad als op de site.
Wij vragen om een goed leesbare kopie van de testen (gentesten, Patella Luxatie en Oogspiegeltest), liefst ook vergezeld van een stamboomkopie, op te sturen.
Iedereen kan gegevens opsturen, dus niet alleen abonnees.
Laat uw dieren testen en stuur de resultaten aan ons op!
Wij denken dat stimuleren beter werkt dan fokkers die niet testen uit te sluiten.
Wij zijn er ook voor om alle uitslagen te publiceren ook als deze niet zo gunstig voor u zijn.
Ten aanzien van PRA adviseren wij dringend zowel de gentest te doen alsook vanaf het tweede levensjaar met twee jaar interval de oogspiegeltest!
We moeten in de eerste plaats alles er aan blijven doen om alleen met gezonde dieren te fokken.

Welke testen zijn belangrijk?

Gezond fokken is belangrijk!
Het is mogelijk om door middel van een gentest een aantal aandoeningen te testen, waardoor een aantal gezondheidsproblemen vroegtijdig ontdekt en uitgesloten kunnen worden. Hierdoor wordt ons ras een stuk gezonder!
Voorafgaande aan het fokken van een nestje dienen er een aantal fysieke testen gedaan te worden en uiteraard een snaptest om de besmettelijke zaken uit te sluiten Hieronder volgt een overzicht.
De lijst met alle bij SAN aangemelde testuitslagen vindt u onder deze link..

Gentesten die voor onze rasgroep van belang zijn:

  • Progressieve Retina Atrofie (PRA rdAc)
  • Progressieve Retina Dysplasie (PRA Rdy)
  • Pyruvate Kinase DeficIëntie (PK-def)
  • Bloedgroep B
  • Verdunning en andere kleurfactoren
  • Haarlengte

Fysieke testen

  • PRA: oogspiegeltest
  • Patella Luxatie (PL)
  • Bloedgroepbepaling

Besmettelijke zaken

  • Katten Leucose (FELV)
  • Katten Aids (FIV)
  • Besmettelijke buikvlies ontsteking (FIP) (nog geen afdoende test voor, zie ook hieronder)

Gentesten

  • Progressieve Retina Atrofie (PRA)
    We onderscheiden tegenwoordig twee vormen van PRA. Nog niet zo lang geleden was het alleen mogelijk deze oogaandoening te ontdekken door middel van oogonderzoek door een oogspecialist, maar tegenwoordig is er voor beide afwijkingen een gentest beschikbaar.
  • Progressieve Retina Degeneratie (rdAc)
    Deze PRA vererft recessief en veroorzaakt een langzame degeneratie van de bloedvaten in het netvlies en begint meestal vanaf de leeftijd van 2 à 4 jaar.
testresultaat CEP 290 PRA-rdAc Status
N/N Normaal, kat heeft niet de rdAc mutatie. Deze kat ontwikkeld nooit PRA
N/rdAc Drager, van de rdAc mutatie. Deze kat ontwikkelt nooit PRA, maar gemiddeld is 25% van de Kittens van 2 dragers is vrij, 50% is weer drager en Drager, van de rdAc mutatie. Deze kat ontwikkelt nooit PKdef, maar gemiddeld is 25% van de Kittens van 2 dragers is vrij, 50% is weer drager en:
25% is lijder, dus alleen kruisen met een vrij dier!!
rdAc/rdAc Lijder. Dit dier dient uitgesloten te worden van de fok!! 
  • Progressieve Retina Dysplasie (Rdy) – Jeugd PRA-
    Bij dysplasie gaat het om een aanlegfout van de retina en deze vorm van PRA kan al problemen geven vanaf de leeftijd van vier weken en deze aandoening heeft een vrij snel progressief verloop. De vererving zou recessief zijn, maar wordt in sommige bronnen ook wel ‘incompleet dominant’ genoemd. Deze vorm is onder de SomAby’s overigens erg zeldzaam.
testresultaat  CRX PRA-Rdy status
N/N Normaal, de kat heeft geen Rdy mutatie
N/Rdy Lijder. Dit dier dient uitgesloten te worden van de fok!!
Rdy/Rdy Lijder. Dit dier dient uitgesloten te worden van de fok!!
  • Pyruvate Kinase Deficiëntie (PK-def)
    PK-def is een erfelijke bloedarmoede en vererft recessief. Door deze bloedarmoede zal het dier uiteindelijk aan allerlei immuun problemen overlijden.
testresultaat PK-def status
N/N Normaal, de kat heeft geen PK-def
N/PKdef Drager, van de rdAc mutatie. Deze kat ontwikkelt nooit PKdef, maar gemiddeld is 25% van de Kittens van 2 dragers is vrij, 50% is weer drager en
25% is lijder, dus alleen kruisen met een vrij dier!!
PKdef/PKdef Lijder. Dit dier dient uitgesloten te worden van de fok!!
  • Bloedgroep B
    Het is belangrijk om te weten of uw kat bloedgroep B heeft. Dit in verband met de bloedgroep intollerantie ten aanzien van kittens in een aantal gevallen. Bloedgroep B vererft recessief ten aanzien van zowel bloedgroep A als bloedgroep AB.
testresultaat Bloedgroep B status
N/N Dit dier heeft bloedgroep A of AB
N/B Dit dier heeft bloedgroep A of AB, maar heeftt één gen voor bloedgroep B
B/B Dit dier heeft twee keer het gen voor bloedgroep B en heeft dus bloedgroep B
  • Verdunning en andere factoren
    Het kan belangrijk zijn om te weten of uw dier fokzuiver is voor Ticking, of uw dier blauw, sorrel of chocolate draagt. Voor de genen die deze kleuren veroorzaken is een gentest beschikbaar.
    Ook als u variant X Abessijn of variant X variant heeft gekruist, is er een test op het gen voor langhaar die u uitsluitsel geeft welk kitten al dan geen langhaargen heeft.
    Alle hier genoemde factoren vererven recessief (sorrel daarbij ook ten aanzien van chocolate).

Fysieke testen
PRA oogspiegeltest
Voor PRA is er een gentest die echter niet elk geval van PRA kan onderscheppen. Het blijft dus belangrijk om ook de oogspiegeltest te blijven gebruiken. Bij fokdieren vanaf anderhalf à twee jaar om de twee à drie jaar tot het dier een jaar of tien oud is. De test dient te worden uitgevoerd door een gespecialiseerde dierenarts/oogarts.

Patella Luxatie (PL)
Voor PL is er geen gentest, maar van onze site kunt u een formulier en een protocol downloaden en meenemen naar een goede dierenarts of orthopedisch specialist om de knieën van uw dier te laten controleren op PL.

Bloedgroepbepaling
Door middel van de bovengenoemde gentest kunt u bepalen of uw dier bloedgroep B draagt of heeft.
Wilt u weten of uw dier bloedgroep A of AB of B heeft, dan kunt u via de dierenarts bloed op sturen om een bloedgroepbepaling te laten doen.
Als het u echter gaat om te weten of er sprake is van bloedgroep B dan is de eerder genoemde gentest op bloedgroep B een betere mogelijkheid! In feite is het voor het fokken met uw dier alleen belangrijk om te weten of er van bloedgroep B sprake is. Het maakt normaal gesproken niet uit of uw dier bloedgroep A heeft of de zeldzame bloedgroep AB, deze bloedgroepen geven geen problemen voor uw dier, ook niet als uw dier een bloedtransfusie nodig mocht hebben.

Besmettelijke zaken
Katten Leucose (FELV) en Katten Aids (FIV)
Het is noodzakelijk om bij dekking van uw poes een test voor FELV en FIV te laten afnemen voordat u haar naar de kater brengt. Vraag ook naar de test van de kater! Loopt uw poes buiten, houdt haar dan na het testen in ieder geval binnen tot zij bij de kater is geweest. Laat u haar toch naar buiten voordat ze de kater bezoekt, dan is de test waardeloos geworden omdat ze buiten mogelijk besmet kan zijn geraakt. U brengt zo niet alleen uw eigen poes in gevaar, maar ook de kater! Laat uw (fok)dieren daarom eigenlijk zo-wie-zo nooit vrij buiten lopen!

Besmettelijke Buikvliesontsteking (FIP)
FIP ontstaat door een mutatie van het coronavirus en er is helaas nog steeds geen test beschikbaar die aantoont dat een kat FIP heeft of niet! Vaststelling moet helaas nog steeds gebeuren aan de hand van de verschijnselen.
Een FIPtest toont slechts aan dat er een coronavirus aanwezig is, wat met uitzondering van enkele steriel gefokte proefdierkolonies altijd het geval zal zijn. Dieren met een hoge testuitslag hebben vaak geen FIP, maar een dier met FIP hoeft ook geen hoge testuitslag te hebben. Deze test zegt dus niets tav FIP en is hooguit bij van FIP verdachte katten een extra aanwijzing in die richting!
Zorg er echter voor dat uw dier in een goede gezondheid verkeert en dat er zo min mogelijk stress in haar omgeving is, zeker als u haar wil laten dekken. Ook letten op een goede, gezonde, afstamming zonder teveel inteelt is in dit opzicht belangrijk.
Tenslotte wil ik nog melden dat u uw dier ontwormd heeft voordat u haar een nestje laat krijgen en dat u uw dier opnieuw heeft ingeënt voor katten- en niesziekte.
Als fokker is men verantwoordelijk voor erfelijke aandoeningen en besmettelijke ziektes bij fokproducten en dient men al het mogelijke te doen om dit te voorkomen.

Let op:
Wanneer men een mogelijke test nalaat, kan dit als verwijtbaar aangerekend worden. De rechter zal bij een eventuele rechtzaak in dat geval waarschijnlijk vergoeding van de door de eigenaar gemaakte kosten en zelfs een schadevergoeding toekennen! Ook dit is een overweging om te testen.

Testadressen

Waar kunt u terecht voor DNA testen?

 

Testadressen:

Waar kunt u terecht voor DNA testen?

Laboratorium

monster

site

VHL (NL)

combitest via bloed of swab

http://www.vhlgenetics.com

Laboklin (D)

enkele test via bloed of swab

http://www.laboklin.de

Biofocus (D)

enkele test via bloed of swab

http://www.biofocus.de

Davis University (USA)

enkele test via swab

http://www.vgl.ucdavis.edu/services/cat/

Waar voor een oogspiegeltest?

Dierenarts/specialist

contact adres

Universiteit Utrecht

www.uu.nl

Dr J Gutteling, Sneek. U kunt ook terecht in Alkmaar, Assen, Emmeloord, Hoogeveen, Klijndijk en Sneek (zie agenda op de site)

www.jangutteling.nl

Kliniek voor spec. Diergeneeskunde, Rotterdam

ksd-rotterdam.nl

Medisch Centrum voor dieren, Amsterdam

mcvoordieren.nl

De Wagenrenk, Wageningen

wagenrenk.com

Gerlinde Janssens,Hemiksem

gerlinde.janssens@oog-dierenarts.be

Veterinaire Specialisten Oisterwijk

veterinairespecialisten.nl

Waar voor een Patella onderzoek?

Dieren dienen minimaal 1 jaar oud te zijn voor het onderzoek. Bij het consult dient u de stamboom en het bewijs van eigendom (indien niet vermeld op de stamboom) mee te nemen.

 

Dierenarts/specialist

contactadres

dr Lucas Hugen, Nieuwegein

dierenkliniekhugen.nl

dr Bert Hazelaar, Grootebroek

dierenkliniek-stede-broec.nl

mevr Drs BAW Brocks, Deil

dierenarts@dekwaker.nl

mevr Drs MA van Gestel, Neerbeek

tel: 046-4376700 (9.00-9.30 uur)

mevr Drs MHT Govers, Wageningen

www.de wagenrenk.nl

Prof.Dr. HAW Hazewinkel, Utrecht

www.diergeneeskunde.nl

Drs H van Herpen, Oisterwijk

www.veterinairespecialisten.nl

Drs KL How, Den Haag

tel: 070-3602242

Dr L Janssens, Rotterdam

www.ksd-rotterdam.nl

mevr Drs N van Klaveren, Amsterdam

www.mcvoordieren.nl

Drs RJ van Maarschalkerweerd, Amsterdam

www.mcvoordieren.nl

Drs CPHJ Maas, Oisterwijk

www.veterinairespecialisten.nl

Dr BP Meij, Utrecht

www.diergeneeskunde.nl

Dr BP Meij, Emmeloord

tel: 0527-613500

Mevr Drs IGF Schaeffer, Almkerk

www.specialistenkliniek-binnenhof.com

Drs ETF Scheepens, Utrecht

info@s-d-u.nl

Dr LFH Theyse, Utrecht

www.diergeneeskunde.nl

Drs CD van Zuilen, Amsterdam

www.mcvoordieren.nl

Heeft u een goede ervaring met een laboratorium, dierenarts of een specialist en staat deze niet op onze lijst? Geeft U de gegevens dan aan ons door!

 

Progressieve Retina Atrofie (PRA rdAc) en -Dysplasie (PRA Rdy)

22-4-PRA-foto-1-L-norm-R-met-retina-atrofie-GProgressieve Retina Atrofie (rdAc) bij Abessijnen en Somali’s is een voortgaande, niet te stoppen, aandoening van het netvlies (retina), die een degeneratie van de bloedvaatjes in het netvlies en daarmee het verval daarvan, veroorzaakt. De lichtgevoelige cellen (fotoreceptoren) gaan tijdens dit proces steeds slechter werken. Tenslotte wordt een dier dat deze aandoening heeft langzamerhand blind.

In het begin worden eerst de staafjes, die voor het zien in het donker zorgen, aangetast. Het dier wordt dan onzeker tijdens de schemering en in het donker. In een later stadium volgen ook de kegeltjes en wordt het dier langzamerhand geheel blind. Deze laatste fase treedt doorgaans op tussen de 3 en 5 jaar maar er zijn ook gevallen bekend waarbij de degeneratie van het netvlies pas op veel latere leeftijd optreedt.

Retina Dysplasie (Rdy) Dit is een andere, autosomaal dominant verervende, vorm van PRA. Bij dysplasie gaat het om een aanlegfout van de retina waarbij de ogen al op heel jonge leeftijd aangetast worden. Met 8 tot 12 weken treden de eerste verschijnselen op. Op een leeftijd tussen de één en anderhalf à twee jaar is het dier geheel blind. PRA (Rdy) is voor zover we weten zeer zeldzaam en bij een Abessijn of Somali nog nooit vastgesteld.

PRA is op 2 manieren vast te stellen
In de eerste plaats door middel van een gentest. Dit geldt zowel voor rdAc als voor Rdy. Soms worden beide testen gelijktijdig uitgevoerd.
In de tweede plaats via een oogonderzoek door een speciaal daartoe geschoolde dierenarts. Middels een oogspiegeling worden de beide ogen dan gecontroleerd.

Taurinegebrek Ook door een voedingsfout kan een kat blind worden. Wanneer er in de voeding een (vrijwel) volledige afwezigheid van taurine in het spel is word mogelijk ook een dergelijke vorm van blindheid ontwikkeld.
Aanvankelijk is deze nog wel te onderscheiden van de genetische vorm maar als het verval aan het netvlies (bijna) volledig is, kan men dit onderscheid niet meer maken.
Wordt bij deze vorm tijdig de juiste diagnose gesteld dan zal het verval, in tegenstelling tot de genetische vorm, mogelijk nog af te remmen of geheel te stoppen zijn. Overigens treden er bij taurinegebrek vaak ook nog andere problemen op.

Compensatie van blindheid door katten Katten die blind worden kunnen dat gebrek vaak heel redelijk compenseren en het zal voor een minder oplettend iemand dan moeilijk zijn om te zien of er wat loos is, laat staan wat er loos is. Veel van deze dieren zullen dan waarschijnlijk ook vaak in een zeer laat stadium pas bij de dierenarts terechtkomen.

Geschiedenis PRA in Europa Bij honden is PRA al veel langer een bekende afwijking. Bij katten is onder de Abessijnen begin jaren 80 van de vorige eeuw in de Scandinavische landen door dr Narfstom, een groot percentage dieren aangetroffen met deze aandoening. In de overige Europese landen is er gelukkig slechts een klein aantal dieren met PRA aangetroffen.
Over de vererving verschilt de mening, maar een gen (PRA rdAC) dat hoogstwaarschijnlijk (mede)verantwoordelijk is voor de in Zweden destijds omschreven vorm, werd in 2007 gevonden, eveneens door dr Narfstrom.
Kort daarna kwam er voor dit gen een test beschikbaar en enkele jaren later ook voor de dominante jeugdvorm, PRA Rdy. Nieuwe gevallen binnen deze twee vormen zijn zo door een goed fokbeleid snel uit te sluiten en zonder dat daarmee de vooral voor kleine rassen broodnodige genenpoel wordt aangetast.

Het belang van testen Dankzij de gentesten op PRA is het mogelijk om vroegtijdig, dus voordat een dier voor de fok ingezet zal worden, te ontdekken of het dier deze mutatie bij zich draagt. Wat weer een stukje bijdraagt om onze rassen zo gezond mogelijk te houden.
Doordat er zowel bij de Somali, als bij de Abessijn inmiddels door middel van deze test al dragers zijn geconstateerd die veelvuldig ingezet zijn voor de fok is het uitermate belangrijk om onze fokdieren te gaan testen op dit rdAc-PRA gen om te voorkomen dat er blinde dieren zullen zijn.
Bij een goed fokbeleid kan dat snel en zonder dat de genenpoel van onze rassen daardoor smaller wordt.
SAN gaat er dan ook vanuit dat iedere verantwoorde fokker deze test laat uitvoeren en de resultaten -zowel bij positieve als bij negatieve uitslagen- opstuurt naar SAN. Alleen als bekend is waar en welke dieren mogelijk een risico vormen is een goed en verantwoord fokbeleid te realiseren!

Vererving Het voor PRA (rdAc) verantwoordelijke gen is dus recentelijk in 2007 door Kristina Narfström ontdekt. PRA (rdAc) vererft autosomaal recessief, wat betekent dat een kat alleen dan PRA (rdAc) krijgt, als het dier een dubbel gen daarvoor heeft. Om het anders te zeggen, het moet zowel van de vader als de moeder deze eigenschap meekrijgen om ook werkelijk PRA (rdAc) te kunnen ontwikkelen.
Daarom moet in het geval van een dier met PRA (rdAc) zowel de vader als de moeder minimaal het gemuteerde gen bij zich dragen. Een drager (dwz een dier met een enkel gen), kan zelf niet ziek worden, maar geeft het gen wel met een waarschijnlijkheid van 50 % door aan zijn/haar nakomelingen. Bij een kruising van twee dragers is de kans dat de nakomelingen lijders zijn (en blind worden) dus 25% of 1 op 4!
Het maken van combinaties waaruit lijders geboren kunnen worden is dan ook ronduit onverantwoord moeten dan ook niet gemaakt worden!

Aandachtspunten Tenslotte: waar kunt u op letten bij het ontdekken van PRA:

  • Afwijkend gedrag
  • ’s avonds grote pupillen
  • Onzekerheid in gedrag
  • Dingen omgooien en/of tegen dingen aanlopen
  • Onhandigheid bij springen en rondrennen of dat duidelijk minder doen
  • Trage pupilreactie
  • Niet reageren op vogels, vlinders, enz